Obraz słowem opisany, czyli o audiodeskrypcji w filmie

Usłyszeć obraz
konsola

Audiodeskrypcja to  zbitka dwóch słów pochodzenia łacińskiego: audio, czyli słuch, dźwięk i descriptio, czyli rysowanie, opisywanie. Jest to usługa kierowana do osób niewidomych i słabowidzących, która polega na wpleceniu w ścieżkę dźwiękową filmu krótkiego komentarza zawierającego opis postaci lub miejsca akcji. Opisy takie stosuje się np. podczas przerw w dialogach, kiedy osoba niedowidząca nie widzi tego, co dzieje się w filmie. Audiodeskrypcja jest techniką wspomagającą oglądanie. Narrator opowiada o postaciach uczestniczących w danej scenie, o ich gestykulacji czy mimice, o scenerii, w jakiej rozgrywa się film. Ważne jest by dodatkowe opisy nie przeszkadzały w odbiorze filmu, dlatego nie stosuje się ich w czasie ważnych dialogów, czy ścieżki muzycznej, która stanowi ważny element filmu. Język audiodeskrypcji powinien być płynny, zrozumiały dla widza, nie może być przeszkodą w odbiorze filmu.

mikrofonAudiodeskryptor niczym twórca haiku

Jak wspomniano wcześniej audiodeskrypcja jest jedynie techniką wspomagającą: nie zastępuje zdolności obserwacji osób niedowidzących, a jedynie je wspomaga. Audiodeskryptor nie opowiada historii, lecz opisuje tworzące ją sceny, nie przedstawia własnych wniosków, ani motywów opisywanych postaci. „Dobry audiodeskryptor potrafi stać się niewidzialny, widzialnym czyniąc opisywany słowami obraz”. 1.

Zdaniem znawców tematu istnieją trzy złote zasady, którymi musi się kierować audiodeskryptor:

  1. Opisz to, co widać na obrazie.
  2. Nie interpretuj, nie przedstawiaj swoich wniosków, opinii ani motywów opisywanych postaci.
  3. Nie mów w czasie dialogów. Wyjątek stanowią jedynie bardzo istotne akcje rozgrywające się na ich tle. 2.

Krótka historia audiodeskrypcji

Początki audiodeskrypcji sięgają 1981 r., kiedy to zastosowano ją po raz pierwszy w Arena Stage Theatre w Waszyngtonie. Już w połowie lat 80-tych audiodeskrypcja dotarła do Wielkiej Brytanii, gdzie rozpowszechniała się do tego stopnia, że dziś w wielu teatrach można oglądać spektakle wzbogacone o dodatkowy opis. W 1994 r. pojawiła się także w angielskiej telewizji, a dziś większość kanałów emituje filmy z audiodeskrypcją. Sytuacji takiej sprzyja funkcjonujące w Anglii prawo, które  pozwala osobie niepełnosprawnej zaskarżyć instytucję, która nie jest dla niej dostępna. To powoduje błyskawiczne usuwanie barier.

kadrW Polsce audiodeskrypcja po raz pierwszy pojawiła się w 1999 r. w tzw. tyflofilmach, w których stosowano stop-klatkę. Filmy te nie znalazły się jednak w publicznym obiegu. Kolebką i głównym ośrodkiem audiodeskrypcji jest  Białystok. To tam po raz pierwszy  zastosowano audiodeskrypcję  w 2006 r. podczas  pokazu filmu „Statyści” zainicjowanego przez białostocką Fundację Audiodeskrypcja. Już rok po premierze „Statystów” audiodeskrypcja pojawiła się w telewizji: w 2007 r. użyto jej w popularnym serialu „Ranczo”.  Audiodeskrypcja pojawiła się także w teatrach, w galeriach sztuki, na stadionach sportowych. W 2010 r. wykorzystano ją do opisu Panoramy Racławickiej.

Do popularyzacji idei  audiodeskrypcji wkrótce dołączyła krakowska fundacja „Siódmy zmysł”, która zajmowała się tworzeniem audiodeskrypcji i napisów dla niesłyszących, a w 2010 r. wrocławska fundacja „Katarynka”. Właśnie fundacje działające na rzecz niepełnosprawnych najczęściej płacą za audiodeskrypcję filmów, podejmując się jej na podstawie umów zawieranych z dystrybutorami. Natomiast osoby niewidome i niedowidzące nie mają wpływu na wybór tytułów, do których zostanie przygotowany opis.

 

Filmy z audiodeskrypcją w zbiorach biblioteki

Audiodeskrypcja powolutku wkracza do muzeów, galerii, kin, stadionów, stron internetowych i dvd.

Deskrybowane filmy i programy są także dostępne w otwartym formacie na płytach DVD.

W zbiorach naszej biblioteki jest kilkanaście tytułów  wyposażonych dodatkowo w ścieżkę audiodeskrypcyjną. Informacji tej nie można uzyskać z katalogu, natomiast znajduje się ona na pudełku filmu. Coraz więcej nowych filmów wchodzących na rynek zawiera wersję z audiodeskrypcją.

Oto w kolejności alfabetycznej kilkanaście tytułów z naszych zbiorów zawierających dodatkowo audiodeskrypcję:

Barany, Carte Blanche, Chce się żyć, Jesteś Bogiem, La La Land, Maria Skłodowska-Curie,Milczenie,Młodość, Moje córki krowy, Mój Nikifor, Mustang, Nietykalni, Obce niebo, Pokot, Syn Szawła, Tori Erdman, Twój Vincent.

foteleZapraszamy wszystkich chętnych, którzy mają ochotę obejrzeć film z audiodeskrypcją do Mediateki. Pierwszy pokaz już w maju!

 

 

 

 

 

Przypisy:

  1. Standardy tworzenia audiodeskrypcji do produkcji audiowizualnych, http://avt.ils.uw.edu.pl/files/2010/12/AD-_standardy_tworzenia.pdf [dostęp online z dn 23.04.2018]
  2. Tamże

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *